مقدمه

ما از مدیران انتظار داریم که خود را رشد دهند و شفاف، با اعتماد ‌به‌ نفس و مطمئن ظاهر شوند. اما رشد، از دانستن آغاز نمی‌شود؛ از یک پرسش شجاعانه­ آغاز می‌شود. پرسشی که پاسخ آن در بازخورد 360 درجه نهفته است:

“من از نگاه دیگران چگونه هستم؟“

در واقع، این سؤال در قلب فرایند بازخورد ۳۶۰ درجه قرار دارد و جرقه‌ای برای تحولات شگفت‌انگیز در خودآگاهی، بهبود روابط و عملکرد تیمی است.

در دنیای پرشتاب امروز، مدیرانی موفق‌اند که رهبری را نوعی «یادگیرندگی» (learnership) می‌دانند. یعنی: تمرینی بی‌پایان برای شنیدن، انطباق و رشد. پس یک بازخورد ۳۶۰ درجه­‌ی‌ خوب، تنها ابزاری برای دریافت بازخورد نیست؛ بلکه آینه‌ای است برای دیدن خود، قطب‌نمایی برای جهت‌گیری، و دعوت‌نامه‌ای برای رشد.

بازخورد 360 درجه چیست؟

خیلی ساده و در یک جمله باید گفت: بازخورد 360 درجه روشی ساختارمند، محرمانه و همراه با نیت خیر است تا مدیران بفهمند واقعاً دیگران چه برداشتی از آن‌ها دارند.

موضوع ارزیابی 360 درجه قضاوت کردن نیست؛ هدف این است که بفهمیم رفتار ما چه اثری بر دیگران دارد  و از این آگاهی برای مدیریت مؤثرتر، آگاهانه‌تر و متواضعانه‌تر استفاده کنیم.

چرا بازخورد ۳۶۰ درجه برای مدیران مهم است؟

بیشتر مدیران به‌خاطر عملکرد خوب و نتایج‌شان ارتقا پیدا می‌کنند. اما حفظ موفقیت، بیشتر از طریق “ارتباطات” امکان­پذیر است. یعنی اینکه چطور روی دیگران اثر می‌گذاریم، چطور ارتباط برقرار می‌کنیم و چطور مدیریت می‌کنیم.

اما در حالی که نتایج ارزیابی عملکرد معمولاً روشن و قابل اندازه‌گیری است، اثر ما بر دیگران (در تعاملاتی که با آنها داریم)، خیلی شفاف نیست. به‌خصوص وقتی از درون خودمان به آن نگاه می‌کنیم. یعنی بدون اینکه نظر دیگران را بپرسیم، خودمان، خودمان را قضاوت می­کنیم. اما چرا؟

چون همه ما دچار برخی سوگیری‌های ذهنی هستیم، نظیر:

توهم شفافیت: فکر می‌کنیم دیگران نیات و منظور ما را به‌خوبی می‌فهمند.

سوگیری به نفع خود: تمایل داریم نقش خودمان را در موفقیت‌ها پررنگ‌تر ببینیم.

سوگیری تأییدی: فقط آن بازخوردهایی را می‌پذیریم که با تصویر ذهنی ما از خودمان هماهنگ است.

پس واقعیت این است:

چون مغز داریم، نقاط کور هم داریم! و اگر مدیر هستیم، معمولاً این نقاط کور بیشتر و بزرگ‌ترند.

نکته مهم اینجاست که حتی آگاه‌ترین مدیران هم نمی‌توانند تصویر کاملی از خودشان داشته باشند، چون هرچه جایگاه شما بالاتر باشد، افراد کمتری حاضرند واقعیت را به شما بگویند و خوشبختانه بازخورد ۳۶۰ درجه این نقاط کور را روشن می‌کند. اگر فرآیند ارزیابی 360 درجه درست اجرا شود، مثل یک تصویر پانوراما نشان می‌دهد که یک مدیر در چشم همکاران، زیردستان، مدیران ارشد و حتی مشتریان، چگونه دیده می‌شود و بعد او می­تواند رشد را آغاز کند.

سه اتفاق مهم که در بازخورد 360 درجه رخ می­دهد

۱. کشف استعدادهای نهفته:  بازخورد ۳۶۰ درجه به مدیر نشان می‌دهد چه نقاط قوتی دارد که شاید خودش به آن آگاه نبوده. به عنوان: “نمی‌دانستم آرامشم در بحران‌ها چقدر به تیم کمک می‌کند”

۲. شناسایی نقاط کور: بازخورد ۳۶۰ درجه به مدیران کمک می‌کند تا ناهماهنگی میان نیت خود و اثر واقعی رفتار‌شان را ببینند. به عنوان مثال مدیر ارشد یکی از سازمانها فکر می‌کرد با دادن اختیار به تیمش کمک می­‌کند اما واقعیت این بود که آن‌ها بیشتر از او ساختار و چارچوب می‌خواستند تا اختیار.

۳. پرورش تواضع: بازخورد ۳۶۰ درجه، افسانه‌ی «مدیر همه‌چیزدان» را به چالش می‌کشد و فضای یادگیری مداوم را جایگزین آن می‌­کند. فراموش نکنیم که خودباوری قدرت است، اما اعتماد‌به‌نفس بیش‌ازحد می‌تواند خطرناک باشد و بازخورد ۳۶۰ کمک می‌کند تا مدیران از این اعتماد به نفس مفرط دور بمانند.